Ecologisch baggeren in Delfland: balans tussen waterdoorstroming, natuur en duurzaamheid

In het gebied van Hoogheemraadschap van Delfland wordt jaarlijks meer dan 100.000 kubieke meter bagger verwijderd uit sloten, vaarten en kanalen. Ondertussen is baggeren allang niet meer alleen een technische ingreep om waterdoorstroming te verbeteren. Dankzij een innovatieve aanpak en nauwe samenwerking tussen waterschap, aannemers en ecologen, ontstaat een duurzaam systeem waarin natuurbehoud, circulariteit en bewonersbelang hand in hand gaan.

Ecologie als uitgangspunt

Bij het baggerproject draait het niet alleen maar om het verbeteren van de doorstroming. “Het onderhouden van de watergangen is natuurlijk het hoofddoel, maar we doen dat met zoveel mogelijk respect voor de flora en fauna die er al leven. We willen de bestaande natuur behouden én zorgen dat er voldoende doorstroming is.” vertelt uitvoerder Benjamin Simons.

Ecologisch baggeren betekent dat oevers worden gespaard en dat niet alle bagger wordt verwijderd, zodat het bodemleven intact blijft. Met traditioneel baggeren schep je alles eruit, maar dan haal je ook het leven uit de sloot. Wij doen het anders: we zorgen voor voldoende doorstroming, maar met oog voor de natuur.

Afhankelijk van de ecologische waarde van een sloot wordt de werkwijze aangepast. In natuurgebieden zoals de Zeven Gaten in De Lier moet er met meer aspecten rekening gehouden worden dan in stedelijke gebieden als Delft. Denk hierbij aan natuurvriendelijke oevers en veel waterplanten.

Veel verantwoordelijkheid voor aannemers

Een opvallend kenmerk van het project is de grote rol voor ons als aannemer. De opdrachtgever stelt doelen, maar hoe we die bereiken mogen we in overleg zelf invullen. We denken mee met de ecoloog en bepalen samen de beste werkwijze.

De werkzaamheden worden uitgevoerd door vijf aannemers, die gezamenlijk opereren. In de praktijk werken we vaak onafhankelijk, maar we delen wel belangrijke faciliteiten, zoals depots.

Strikte ecologische protocollen

Elke stap in het proces wordt afgestemd met ecologen. Op basis van een uitgevoerde soorteninventarisatie heeft een ecoloog advies gegeven over hoe met de aanwezige soorten in het gebied moet worden omgegaan. “Dat advies vormt de basis voor de manier waarop we de werkzaamheden uitvoeren.” legt Benjamin uit.

Monitoring gebeurt digitaal via ArcGIS. In dit systeem leggen medewerkers per locatie gegevens vast over flora, fauna, watertemperatuur, zuurstofgehalte en nestlocaties. “Zo kunnen alle medewerkers direct zien waar ze extra moeten opletten.” aldus Benjamin. Bij uitzonderlijke weersomstandigheden, zoals hitte of vorst, wordt het werk stilgelegd om het bodemleven te beschermen. “Dat doen we om zuurstoftekort voor de dieren te voorkomen.”

Volgens Benjamin is het gebruik van technologie als ArcGIS een belangrijke vooruitgang: “Vroeger stond alles op papier en was informatie moeilijk bereikbaar. Nu kan iedereen, van ecoloog tot uitvoerder, direct zien waar bijvoorbeeld een nest zit. Zo zorgen we dat afspraken niet alleen op papier staan, maar ook buiten echt worden nageleefd.”

Duurzaam en elektrisch

In september 2024 tekenden de vijf aannemers en het waterschap een raamovereenkomst met als doel: duurzaamheid en circulariteit. We zijn gestart met 10% elektrisch materieel en breiden dit jaarlijks uit met de ambitie om uiteindelijk volledig elektrisch te werken.

Dit brengt uitdagingen met zich mee. “Elektrische machines hebben minder capaciteit dan dieselmachines. Je hebt er dus meer van nodig en de investering is fors. Bovendien is de beschikbaarheid nog beperkt,” vertelt Benjamin. Om ervaring op te doen met duurzame alternatieven werd in maart vorig jaar een pilot uitgevoerd met een waterstofaggregaat. Vanaf een ponton werden daarmee een elektrische maaiboot en een elektrische schuifboot opgeladen. De proef liet zien dat ook op het water emissiearm en duurzaam gewerkt kan worden.

Minder overlast voor bewoners

Naast natuurbehoud wordt er veel aandacht besteed aan het beperken van overlast voor omwonenden. We informeren bewoners actief via kranten, brieven en social media. Daarnaast kijken we vooraf hoe we overlast kunnen beperken. In een gebied in Delfland is er gekozen om bagger weg te pompen in plaats van af te voeren met vrachtwagens. Daardoor werd de overlast voor de wijk flink verminderd.

Baggeren met toekomstvisie

Het grootschalige project in Delfland laat zien dat baggeren veel meer is dan graven en afvoeren. Het is een samenspel van waterbeheer, ecologie, innovatie en samenwerking. Jaarlijks wordt zo’n 100 kilometer aan sloten en vaarten gebaggerd, goed voor circa 100.000 kubieke meter bagger.

Met bagger is veel mogelijk. Je kunt er terreinen mee ophogen, de bodemkwaliteit verbeteren en zelfs bouwproducten van maken. Het is mooi dat we met elkaar steeds beter leren hoe we waterbeheer, natuurbehoud en duurzaamheid kunnen combineren.